Met de verkiezingen van 25.5.2025 in het vooruitzicht, praten Surinamers over ‘sociale vernieuwing’. Zonder een gemeenschappelijke werkmethode en voor iedereen handzaam werkgereedschap, blijft ‘sociale vernieuwing’ een politiek luchtkasteel en wordt ze geen tastbare maatschappelijke werkelijkheid.
Dit artikel gaat over governance (besturen), niet over governing (regeren).
Corporate governance
Internationaal is er consensus over de betekenis van corporate governance. We spreken van corporate governance (Nederlands: ondernemingsbesturing) wanneer we het hebben over het proces van doelbewuste beïnvloeding door de belanghebbenden van de gang van zaken bij ondernemingen, zowel over de besluitvorming als over de uitvoering en evaluatie van beleid.
Door te werken volgens de principes van corporate governance, waarborgen we de onderlinge samenhang van besturen en beheersen van en toezichthouden op ondernemingen (met ondernemingen wordt in dit artikel bedoeld alle soorten en vormen van organisaties: profit, not for profit, ngo, overheid).
Een uitkomst van globalisering is dat in de 21ste eeuw weinig ondernemingen nog geïsoleerd zijn. Ongeacht hun omvang, oogmerk en vestigingsplaats streven ze ernaar hun doelen effectief te bereiken met minimale verspilling van menskracht en productiemiddelen en met ontzag voor het milieu. Het laatste, sinds we bekend zijn met de impact van bepaalde productiemethoden op het milieu. Over hun doelen, werkwijzen en de resultaten communiceren ondernemingen op een voor het publiek navolgbare wijze en leggen ze verantwoording af aan belanghebbenden.
Belanghebbenden zijn niet alleen overheden en de mensen die eigenaar zijn of de onderneming financieren (aandeelhouders, geldverstrekkers), maar iedereen die belang heeft bij de onderneming. Denk daarbij aan: klanten, patiënten, toeleveranciers van diensten en producten, werknemers, bewoners in de fysieke buurt van de onderneming, de belastingdienst, interne en externe toezichthouders van de veiligheid en het productieproces, etc.
Corporate governance is een handelwijze die het eenvoudiger maakt ondernemingen (al dan niet in dezelfde sector) en hun prestaties onderling te vergelijken, wat direct bijdraagt aan verbetering van hun onderneming. Goed presterende ondernemingen verhogen ook de kwaliteit van de samenlevingen waarin ze opereren. Democratische politieke partijen werken ook volgens principes van corporate governance.
Kinderschoenen
Met de doorontwikkeling van de olie en gas – industrie in Suriname, een industrie die vanwege haar aard en de daarmee gepaard gaande belangen (niet alleen geld!), zal corporate governance onvermijdelijk en met meer nadruk dan we gewend zijn, ons leven binnenkomen en beïnvloeden. Het is al te merken aan de aan de sector gerelateerde symposia in ons land (o.a. Suriname Oil and Gas Summit).
Doorzien we de impact die corporate governance zal hebben in onze ondernemingen, systemen, de factor HR, arbeidswetten, arbeidscultuur?
Wie die impact doorziet (in moderne opvattingen van economie is het bedrijfsleven inclusief, dat wil zeggen zonder scheiding tussen particulier en overheid of tussen profit en not for profit ), zal begrijpen dat het ondoenlijk is om in een land voor één industrie corporate governance regels te hebben en voor de overige industrieën/sectoren niet. De invoering van corporate governance is daarom altijd ook een transitie in ondernemen, samenwerken en openbaar besturen; een culturele transitie! We hebben daarom alle Surinamers nodig voor succes!
Wereldwijd wordt corporate governance de norm voor samenwerken binnen en tussen ondernemingen en worden specifieke gedragsregels (codes) ontwikkeld, corporate governance codes. Van parlementariër tot en met president, van CEO tot en met de kantoorschoonmaakster tot en met de conciërge, de corporate governance code van een onderneming, is in gelijke mate voor iedereen van toepassing. Ondernemingen gebruiken hun corporate governance code om voor hun (internationale) medewerkers huisregels te maken die iedereen krijgt bij indiensttreding.
In Suriname staat corporate governance (nog) in de kinderschoenen. Dat heeft te maken met veel, niet in het minst met onze sociale patronen die komen uit de 20ste, 19de en 18de eeuw.
Uit balans in balans
Als ex-kolonie van Nederland hebben we een lange geschiedenis van slavernij, kolonialisme, misbruik van macht en wetten. Dit droeg eraan bij dat we aversie hebben tegen regels die we beleven als koloniaal (regels bedacht om ons te onderdrukken en klein te houden). Deze aversie wordt in stand gehouden en gecultiveerd, mede door wanbestuur van onze eigen opportunistische politici. We houden in stand wat we kennen en vertrouwen en ons een gevoel van zekerheid en veiligheid geeft. Begrijpelijk. Tegelijk is vasthouden aan het oude vertrouwde juist geen zekerheid en veiligheid voor het nu en de toekomst. Wanneer omstandigheden veranderen is het veiliger om gedrag te ontwikkelen dat helpt met de veranderde omstandigheden om te gaan.
Het effect van onze aversie tegen regels is dat we geen eigenaar worden van onze nieuwe werkelijkheid (een republiek) en voor die werkelijkheid effectief gedrag aanleren. Integendeel juist vertonen we gedrag uit een historische werkelijkheid (kolonie) waar we onvrijwillige onderdanen waren.
Lobi Sranansma, dat is geen maatschappelijke stilstand maar het recept voor een maatschappelijke catastrofe. In een tijd van open communiceren en van elkaar tot over culturele en landsgrenzen heen leren, beweegt een groot deel van ons zich naar binnen gekeerd en defensief. “Niemand moet ons hier iets komen vertellen; we doen het op onze manier.” Hoe gaan we van het defensief naar het coöperatief? De wereld is groot en we hebben (nog) te weinig skills om het allemaal zelf te kunnen! Bovendien, in de grote buitenwereld doet niemand het alleen, waarom zouden wij dat willen?
We leven in een sociaal isolement met onrealistische percepties van onszelf en de buitenwereld. We dagen ons idee van rechtvaardigheid niet uit. We bevragen onze moraal niet kritisch en leggen onze waardenoriëntatie het vuur niet aan de schenen. Onze politiekvoering en natievorming zijn versteend geraakt. We eigenen ons toe wat niet van ons is en vergiftigen de grond waar we op en van moeten leven. We bejegenen elkaar met vijandbeelden uit voorbije dagen. Ons ego dat ijdel werd, na eeuwen van vernedering en sociaal isolement, gaat met ons aan de haal. Voor wat we willen staat dat ego ons in de weg, en voor wat we kunnen ook.
Aan voorgaande dacht ik nadat ik de afgelopen week via www.culturu.com een interview beluisterde met de heer Atompai die lid werd van de politieke partij NPS. Een ambitieuze, goed opgeleide en welbespraakte Surinamer die van veel markten thuis is en – vanuit corporate governance geredeneerd – beroepsmatig veel niet te combineren activiteiten combineert. Uit zijn presentatie begreep ik niet dat hij als kersverse politicus die sociale vernieuwing wil, het problematische van zijn combinatie inziet. Blinde vlek van ego. Kennelijk ook bij de leiding en toelatingscommissie van zijn partij.
Met tegenstrijdige belangen deelnemen in diverse ondernemingen is in Suriname geoorloofd omdat we leven met een antisociaal maatschappij – ontwerp. Ja, het is intentioneel! Het is een ontwerp dat ego vergroot en alles (echt alles!) bij elkaar brengt in het politiek machtscentrum. Van daaruit wordt gesegregeerd herverkaveld en de rekening opgemaakt voor bezorging bij ‘het volk’. Die rekening is in verhouding tot de geleverde politieke prestatie altijd te hoog. Dat is hoe een antisociaal maatschappij-ontwerp werkt! De vergroot macht, niet kracht.
Men kan ‘het volk’ het ontwerp van zijn maatschappij niet verwijten; in een democratie moet dat verwijt aan de volksvertegenwoordiging en wetgever worden gemaakt. Daarom hoop ik voor Suriname dat met de verkiezing van 2025, in alle partijen vrouwen en mannen opstaan en als volksvertegenwoordigers een verbindende coalitie maken om het antisociaal maatschappij – ontwerp op de tekentafel te leggen voor een sociaal herontwerp. Omdat die verbindende coalitie Surinaamse volksvertegenwoordigers beseft dat een sociaal herontwerp ook voor de macht een kwestie is van welbegrepen eigen belang. Blinde vlekken vervormen leiderschap met goede intenties maar te grote ego’s.
Filia Kramp
KRINGLOOP VAN MOED 