Suriname verkiezingen 2025: leiderschap en vrouwen

NB. Dit artikel is de gewijzigde versie van een artikel met dezelfde titel dat ik op 24 juni nl. publiceerde op de opiniepagina van van dagblad De Ware Tijd

Vrijdag 14 juni jl. ging in Suriname de campagne ‘Excellence women first’ van start. Op uitnodiging van de campagneorganisatie was ik te gast. Dit artikel is een reflectie op de start van de campagne en op het onderwerp.

Na lezing van de brochure blijkt dat de campagne een directe relatie heeft met de nationale verkiezing voor een nieuwe volksvertegenwoordiging (DNA) in mei 2025. Waarom deze sociale bewustwordingscampagne ‘meelift’ met de politieke verkiezingscampagne wordt nergens gemotiveerd, of het moet zijn dat de lobby voor een vrouw als president deel is van de ‘Excellence Women First’ campagne. Maar dan is het doel van de campagne te politiek! En aangezien in Suriname alle politiek partijpolitiek is, maakt dat de campagne tot een politiek instrument voor iemand. Wie iemand is gaan we later merken. Terwijl het thema – versterken van het leiderschap van vrouwen- meer gaat over autonomie van vrouwen en bewuster keuzes maken. Bijzonder hoe Surinamers het telkens voor elkaar krijgen het leven te verpolitieken.

In de brochure (die beter was geworden met professionele beeld- en taalredactie) verkoopt de campagneorganisatie zich met in het verleden behaalde successen, in plaats van door Surinaamse vrouwen in hun huidige context centraal te stellen. In het verleden bereikte successen zijn historische feiten, geen toekomstperspectieven. Wat in 2015 qua communicatie en bereik van mensen werkte, hoeft 10 jaar verder niet zo te werken, en zeker minder in een geglobaliseerde wereld die zonder barrières communiceert op een AI-snelweg. Surinaamse jonge vrouwen zijn al in die wereld, alleen belemmeren hardnekkige vooroordelen en de politieke en sociale machtsstructuren in Suriname het zicht daarop. Het zijn die belemmeringen die we door bewustwording moeten wegnemen en waar de campagne geen aandacht aan geeft. Althans niet bij de start; in de campagne-informatie (ook op de campagnewebsite: http://www.excellencewomenfirst.sr) is er iets van te vinden. In 2024 gaat veel informatie via de open hypersnelweg van het internet. Ook jonge Surinaamse vrouwen communiceren langs die snelweg, maar veel Surinaamse ouderen en beleidsmakers (nog) niet. Terwijl, afgaand op beschikbare data, als het om vrouwen in politieke leiderschapsposities en overige inclusiviteit op de arbeidsmarkt gaat, Suriname snelheid moet maken, inloopsnelheid. Waarom dan een campagne voor de toekomst van vrouwen koppelen aan verkiezingen van 2025 die de dynamiek hebben van fossiele (partij)politiek? 

Ook is de doelgroep voor de campagne te ruim begrensd en is dat rommelig gedaan. Het resultaat is een brochure die op de omslag de indruk wekt focus op vrouwen te hebben, maar wie de brochure opent leest iets anders. Excellence Women First, doet of het over vrouwen gaat, maar gaat over én vrouwen én jongeren én genderbeleid. Zeg maar de beleidscontainer die altijd uit het washok wordt gehaald wanneer vrouwen – nooit mannen! – over leiderschap praten. “Ja mevrouw, er is belangrijker werk voor u dan politiek en leiderschap; het eten op vuur brandt aan, de kinderen moeten gebaad en naar bed en de vuile vaat staat ook nog op het aanrecht”. De inhoud van de beleidscontainer is de sluipmoordenaar van alle ambities van vrouwen die campagnes nodig hebben om leiders te worden. Zo gaat dat meestal ook in hun politieke partijen.       

Beroepshalve hou ik me al decennia bezig met leiderschap, zowel theoretisch (academisch) als praktisch (operationeel). In mijn loopbaan bekleedde ik eindverantwoordelijke leiderschapsposities in diverse organisaties, in omvang variërend van tientallen tot duizenden werknemers. Ik streef geen carrière meer na maar ben nog dagelijks als ondernemingscommissaris en adviseur bezig met leiderschap. Het belang van leiderschap – ook in ons persoonlijk leven – kan wat mij betreft niet genoeg aandacht krijgen. Leiderschap maakt het verschil tussen armoede en welzijn, tussen stilstand en ontwikkeling, tussen verwaarlozing en onderhoud, tussen hebzucht en delen. Wie vanuit een omgeving met suboptimaal leiderschap de overstap maakt naar een omgeving met optimaal leiderschap kan hiervan meepraten.

Leiderschap gaat over mensen, daarom doen vrouwen in leiderschap ertoe. Niet omdat ze een betere mensensoort zijn dan mannen – want dat is niet zo – maar omdat zonder vrouwen leiderschap de neiging heeft te ontsporen en dan zijn wij allen en ons leefmilieu slachtoffers. Wereldwijd. Ook in Suriname zijn daar actueel schrijnende voorbeelden van.  Goed leiderschap is volwassen, inclusief en in balans; goed leiderschap verbindt, maakt en houdt heel. Het leiderschap in Suriname, met name het politiek leiderschap, heeft in de regel deze kenmerken niet. Het is onvolwassen, exclusief en uit balans; verziekt de energie en atmosfeer in de samenleving. Het splijt de samenleving, vooral in de actuele regeerperiode verergerde de splijting. Het is niet de opdracht van de campagne hier iets mee te doen, maar het beïnvloedt wel de campagne en het campagneresultaat. Want komen de vrouwen die Suriname voor leiderschapsposities wilt voort uit een andere samenleving dan de Surinaamse? Wanneer we in een campagne voor meer vrouwen in leiderschap, onze cultuur (het geheel van waarden, normen en gedragingen) buiten beschouwing laten, dan organiseren we teleurstelling.

Leiderschap gaat ook over macht. Door vrouwen te betrekken in het politieke spel ontwikkelen ze de nodige vaardigheden en beroepshouding, worden ze leiders en verwerven ze de macht die nodig is om het verschil te maken. Wie geen macht heeft kan die niet misbruiken of verliezen. Maar zonder macht kunnen leiders geen verschil maken. Dus ja vrouwen, kom op! Wat gaan Surinaamse vrouwelijke leiders doen wanneer ze meer macht hebben? Gaan ze dezelfde dingen doen als Surinaamse mannelijke leiders met macht? Natuurlijk ook! Het is niet zozeer hun leiderschap waarom sommigen – vrouwen en mannen – iets hebben tegen vrouwen als leiders, maar hun macht. Want macht onderwerpt, is lekker, verslavend en kan ontsporen; ook in handen van vrouwelijke leiders! Wie dat niet onderkent, of negeert wil onwetend blijven.      

Het programma voldeed bij vlagen aan mijn verwachtingen, het sprankelde of piekte nergens. Dat vond ik jammer. Ik vind dat sprankelen en pieken verwacht moeten worden bij de start van een campagne die tot doel heeft de samenleving bewust te maken van haar achterstand op gebied van vrouwen in politiek leiderschap. In Suriname is die achterstand, vergeleken met zijn directe externe omgeving, groot. Te groot, wat zich onder anderen manifesteert in sociaal-maatschappelijke excessen, waarvan armoede, gezondheidskwalen, kindermisbruik en huiselijk geweld de meest bekende zijn. In zo een omgeving heeft een publiekscampagne tot doel activeren van bewustzijn. Niet om confrontaties te ontwijken of te relativeren, maar om de aandacht te vestigen op een toestand die hoognodig verandering behoeft. En soms is daar confrontatie voor nodig, macht wordt niet geschonken, macht neem je!

De moderator presenteerde wetenschappelijk verkregen data; in het panel van deskundigen zei een jonge vrouw dat Suriname te laat is met deze campagne. Niemand reageerde daarop, we bleven beleefd vrolijk. De vrolijkheid werd ranzig toen de minister van Binnenlandse Zaken de zaal aan het lachen kreeg met flauwe en misplaatste grappen. Ik herken die lach. In ongemakkelijke en/of pijnlijke omstandigheden lachen Surinamers om niet te huilen; kwestie van koloniale overleving. Wie ons op deze overlevingsreflex wijst, irriteert ons, want verstoort ons idee van multiculturele harmonie, of – nog erger – toont geen begrip voor onze cultuur. Maar echt, we kunnen niet succesvol werken aan onze nationale ontwikkeling en tegelijk ruimte geven aan gezagsdragers die in hun ambt en in het openbaar zich niet weten te gedragen tegen burgers in het algemeen en vrouwen in het bijzonder.     

De start sprankelde en piekte niet, omdat het programma ‘Surinaams klassiek’ was: protocol gestuurd, gericht op autoriteit, eenrichtingscommunicatie van zenden (de autoriteit op het podium) en zwijgend ontvangen (het lagergelegen publiek) en zonder gelijkwaardige en inclusieve interacties van aanwezigen met elkaar en met de organisatie. Interacties die energie geven en verrijken en misschien een beetje prettig ontregelen. ‘Surinaams klassiek’ is wanneer de mensen om wie het gaat niet centraal staan, maar de machthebbers. Surinaams klassiek betekent dat vorm, uiterlijkheden en het gareel belangrijker zijn dan de boodschap en dat diepgang wordt vermeden. Een gemiste kans, want precies dat wat uit het protocol werd gelaten (interactie met publiek), kon ideeën geven om de campagne – vanuit de basis en met de diverse zienswijzen van vrouwen – te laden en versterken.  Het werd een event van een select gezelschap en ik als gast en deel van het gezelschap observeerde hoe we onszelf klein en beleefd lachend bij de oude les hielden. Dat deden we succesvol.      

Het had ook anders gekund. Hoe? Door de in de brochure van de campagne ‘Women First’ gepropageerde kernwoorden KENNIS|VISIE|MOED te gebruiken als kapstok voor een interactieve campagnestart. Maar dan moest met MOED ‘Surinaams klassiek’ worden losgelaten en met de aanwezigen in gesprek gegaan. Onder meer begrippen als: sociale weerbaarheid, leefbaarheid, veiligheid, onderwijs, gezondheidszorg, wonen, economie, goed bestuur, integriteit, compliance, politieke hygiëne waren op tafel gekomen, en hadden elementen kunnen worden die in de campagne betekenis en resulteerden in een duurzame business case voor goed bestuur, met meer vrouwen dan nu in sleutel- en leiderschapsposities. De business case voor meer vrouwen in leiderschap als product van de campagne! Hoe EXCELLENT zou dat zijn?!  

Later op de avond, in een ander gezelschap, dacht ik aan een citaat van de organisatiekundige Peter Drucker: Culture eats strategy for breakfast. Vertaald naar het Nederlands betekent dit citaat zoveel als: een strategie heeft alleen succes wanneer die wordt geplant in een cultuur die gericht is op succes.